Bạn đã bao giờ tự hỏi, đằng sau những cánh đồng hành tím bạt ngàn của Vĩnh Châu hay những ngôi chùa Khmer rực rỡ sắc vàng của Sóc Trăng, điều gì thực sự giữ chân linh hồn của vùng đất ven biển này không? Với tôi, đó không phải là một danh lam thắng cảnh cố định, mà là một khoảng thời gian kỳ diệu trong năm mùa Lễ hội phước biển.
Tiếng sóng vỗ và lời khẩn cầu từ biển cả
Tôi nhớ mãi chuyến xe đêm muộn từ trung tâm thành phố Sóc Trăng về phía thị xã Vĩnh Châu vào một ngày trung tuần tháng 2 âm lịch. Khi những ánh đèn đường thưa dần, thay vào đó là mùi gió mặn mòi đặc trưng của biển phù sa, tôi biết mình đã chạm ngõ vùng đất của những người con xứ biển.
Thực tế, khi nhắc đến du lịch Sóc Trăng, phần lớn du khách trẻ hay những người lần đầu đặt chân đến miền Tây thường chỉ nghĩ ngay đến lễ hội đua ghe Ngo (Ooc Om Bok) náo nhiệt. Nhưng ít ai biết rằng, có một “viên ngọc quý” tâm linh khác, lặng lẽ hơn nhưng lại chứa đựng chiều sâu văn hóa cực kỳ mãnh liệt của người Khmer: Lễ hội phước biển.
Vấn đề thực tế hiện nay là sự mai một của các giá trị truyền thống trong mắt thế hệ trẻ. Nhiều người coi lễ hội chỉ là dịp để vui chơi, nhậu nhẹt mà quên đi cái gốc rễ của sự biết ơn. Bài viết này, từ góc nhìn của một người may mắn được “sống” cùng lễ hội, tôi muốn đưa bạn trở về với bản ngã nguyên sơ nhất của tục cúng biển này.
Lễ hội phước biển là gì? Nguồn gốc từ lòng biết ơn sâu sắc
Để hiểu về lễ hội phước biển, nó không đơn thuần là một nghi thức tôn giáo, mà là một đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được cụ thể hóa bằng hành động.
Theo lời kể của các vị sư sãi tại chùa Cà Pa (Vĩnh Châu), lễ hội này đã có lịch sử hàng trăm năm. Thuở xưa, khi vùng đất này còn hoang vu, biển cả là nguồn sống duy nhất nhưng cũng là nơi đầy rẫy hiểm nguy. Người dân lập ra lễ hội để tạ ơn biển đã ban tặng cá tôm, đồng thời cầu mong thần biển (Neak Ta Lay) che chở, cho sóng yên biển lặng để những chuyến tàu trở về bình an.
Trải nghiệm thực tế khiến tôi choáng ngợp nhất chính là hình ảnh tại bến Gò Cà Pa. Hàng trăm chiếc ghe tàu lớn nhỏ được trang trí rực rỡ bằng cờ phướn, hoa sen và đèn màu. Chúng đậu san sát nhau, tạo nên một “thành phố trên nước” lung linh huyền ảo. Tiếng kinh cầu hòa cùng tiếng sóng biển tạo nên một không gian tâm linh vừa uy nghiêm, vừa gần gũi đến lạ kỳ.
Những biến đổi của Lễ hội phước biển qua dòng thời gian
Văn hóa không bao giờ đứng yên, và lễ hội phước biển cũng vậy. Qua quan sát của tôi qua nhiều mùa lễ, sự biến đổi này vừa mang lại cơ hội, vừa đặt ra nhiều suy ngẫm.
Từ quy mô gia đình đến ngày hội quốc gia
Trước đây, lễ cúng biển chỉ diễn ra trong phạm vi các cụm dân cư nhỏ hoặc các dòng họ ngư dân ven biển. Nhưng hiện nay, khi đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, quy mô lễ hội đã bành trướng ra toàn tỉnh và thu hút hàng chục ngàn lượt khách mỗi năm. Sự thay đổi này giúp đời sống kinh tế địa phương khởi sắc, nhưng cũng đi kèm với áp lực về hạ tầng và rác thải.
Sự giao thoa văn hóa độc đáo tại Sóc Trăng
Một điểm rất riêng ở Sóc Trăng là sự cộng cư của ba dân tộc Kinh – Khmer – Hoa. Trong lễ hội phước biển, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh một gia đình người Kinh thành tâm dâng hương trước bàn thờ Phật của người Khmer, hay những tiểu thương người Hoa cùng đóng góp kinh phí để tổ chức các suất ăn miễn phí cho khách hành hương. Đây chính là nét đẹp đoàn kết, xóa nhòa ranh giới sắc tộc dưới mái hiên của niềm tin tâm linh.
Biến đổi Hiện đại đan xen truyền thống
Bên cạnh các nghi thức rước linh vị, tụng kinh cầu siêu hay múa Rô-băm truyền thống, lễ hội ngày nay còn xuất hiện các giải bóng chuyền bãi biển, kéo co và các đêm diễn văn nghệ hiện đại.
Tuy nhiên, có một góc nhìn thực tế mà tôi nhận thấy từ các bậc cao niên: “Sợ mất chất”. Ông Thạch Sang, một ngư dân ngoài 70 tuổi, chia sẻ với tôi: “Hồi đó cúng biển thiêng lắm, ai cũng đi bằng cái tâm. Giờ thấy đông vui thật, nhưng nhiều khi người ta đến chỉ để chụp hình check-in chứ không hiểu ý nghĩa của lời kinh.” Đây là một bài toán khó mà chúng ta cần tìm lời giải.
Bảo tồn và phát huy
Làm thế nào để giữ lửa cho lễ hội phước biển trong thời đại 4.0? Tôi tin rằng câu trả lời nằm ở sự kết hợp giữa công nghệ và sinh kế cộng đồng.
Số hóa lễ hội – Lan tỏa bằng sức trẻ
Một thực nghiệm thành công mà tôi chứng kiến chính là nhóm bạn trẻ “Vĩnh Châu Quê Tôi”. Thay vì để lễ hội chỉ gói gọn trong không gian địa lý, các bạn đã thực hiện livestream trực tiếp các nghi lễ quan trọng và làm các đoạn Vlog ngắn giải thích ý nghĩa của từng nghi thức trên TikTok và Facebook. Kết quả thật bất ngờ, lượng khách du lịch trẻ từ TP.HCM và Cần Thơ về Vĩnh Châu tăng 30% so với năm trước nhờ sức hút từ mạng xã hội.
Gắn liền bảo tồn với sinh kế (Du lịch bền vững)
Giải pháp thực tế nhất là làm sao để người dân giàu lên từ chính lễ hội của họ.
- Mô hình Homestay: Một số hộ gia đình người Khmer ở phường 2, thị xã Vĩnh Châu đã bắt đầu thí điểm mô hình đón khách lưu trú ngay tại nhà trong 3 ngày lễ hội. Du khách được cùng gia chủ chuẩn bị đồ cúng, làm bánh ớt, bánh ống. Điều này vừa giúp bảo tồn văn hóa, vừa mang lại thu nhập trực tiếp.
- Đẩy mạnh đặc sản địa phương: Nhờ lượng khách đổ về lễ hội phước biển, doanh thu từ các mặt hàng như hành tím Vĩnh Châu, củ cải trắng muối (xá pấu) tăng vọt. Đây là minh chứng rõ nhất cho việc: Di sản nuôi sống con người và con người bảo vệ di sản.
Giáo dục di sản từ ghế nhà trường
Tôi đánh giá cao hoạt động của các trường THCS tại Vĩnh Châu khi tổ chức cho học sinh tham gia chiến dịch “Biển sạch – Lễ hội văn minh”. Sau mỗi ngày lễ, các em cùng nhau dọn dẹp bãi biển. Đây là cách giáo dục hiệu quả nhất: gắn kết giữa tâm linh (tạ ơn biển) và hành động thực tế (bảo vệ biển).
Kinh nghiệm “xương máu” và góc nhìn cá nhân từ thực tế
Nếu bạn đang có ý định lên kế hoạch cho chuyến đi sắp tới, hãy ghi lại những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được:
Thời điểm vàng và di chuyển
Lễ hội phước biển thường diễn ra vào ngày 14, 15 tháng 2 âm lịch hàng năm. Tuy nhiên, bạn nên theo dõi lịch của Sở Văn hóa Sóc Trăng vì đôi khi ngày chính lễ có thể xê dịch theo triều cường. Đường về Vĩnh Châu giờ đã rất đẹp, bạn có thể đi xe máy từ Cần Thơ hoặc bắt xe khách từ TP.HCM về Sóc Trăng rồi thuê xe máy để linh động di chuyển.
Ăn gì để “chuẩn” Vĩnh Châu?
Đến đây mà không ăn bún nước lèo Vĩnh Châu là một thiếu sót lớn. Khác với bún nước lèo ở TP. Sóc Trăng dùng mắm bò hóc đậm đặc, nước lèo ở vùng biển Vĩnh Châu có vị thanh hơn, thường ăn kèm với tôm đất tươi rói vừa đánh bắt. Đừng quên thử món bánh ống Khmer nóng hổi ven đường, mùi lá dứa và nước cốt dừa sẽ khiến bạn nhớ mãi.
Hành xử văn minh nơi cửa Phật
Khi vào chùa hoặc khu vực làm lễ, hãy chọn trang phục kín đáo. Người Khmer rất tôn trọng các nhà sư, vì vậy khi dâng lễ hoặc xin lộc, hãy cúi người thấp và sử dụng hai tay. Đặc biệt, hãy là một du khách “không để lại gì ngoài những dấu chân” để bảo vệ vẻ đẹp nguyên sơ của bãi biển.
Một khoảnh khắc chạm đến tâm hồn
Có một kỷ niệm tại lễ hội phước biển mà tôi sẽ mang theo suốt đời. Đó là khi hoàng hôn buông xuống trên bãi Gò Cà Pa, tôi thấy một lão ngư khắc khổ, đôi tay chai sạn vì nắng gió, đang quỳ sụp xuống bãi cát phù sa. Ông không xin giàu sang, ông chỉ khẩn cầu: “Thần biển ơi, cho thằng út nhà con ngoài khơi sớm nhìn thấy ánh đèn bờ, cho ghe nó đầy cá để nó về cưới vợ.”
Lúc ấy, tôi chợt nhận ra: Đừng chỉ đến để xem, hãy đến để cảm nhận. Lễ hội phước biển không phải là những ánh đèn sân khấu hào nhoáng, nó là hơi thở, là nước mắt và là hy vọng của hàng ngàn con người đang nương tựa vào mẹ đại dương.
Lễ hội phước biển – Nơi lòng người dịu lại
Kết thúc hành trình 3 ngày tại Vĩnh Châu, cái tôi mang về không chỉ là túi hành tím hay vài hũ mắm thơm lừng, mà là một tâm hồn được gột rửa bởi sự chân thành của người dân xứ biển. Lễ hội phước biển chính là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người và thiên nhiên vĩ đại.
Nếu bạn đang cảm thấy mệt mỏi với nhịp sống hối hả của phố thị, hãy một lần về với biển Sóc Trăng vào tháng 2 âm lịch. Để thấy rằng, đôi khi hạnh phúc chỉ đơn giản là một lời tạ ơn chân thành gửi đến đại dương xanh thẳm.
Để lại một bình luận